Muziektheater in Nederland
Operetta Research Center Amsterdam
Holland en de operette: een reis in van de klinkende cliches
.
Holland en de operette: een reis in van de klinkende clichés
Author: Kevin Clarke, 01 September 2004
.
Waaraan denken de meeste toeristen het eerst als ze het woord "Holland" horen? Waarschijnlijk aan tulpen, molens, klompen, Delfts blauw, aan koningin Beatrix met haar haarspraykapsel en aan de Amsterdamse grachten en scheefgezakte huizen. Deze clichés zijn nog altijd razend populair bij jong en oud, bij Europeanen, Amerikanen, Japanners en zelfs bij toeristen die Nederland – en als pars pro toto alleen Amsterdam – primair bezoeken vanwege coffeeshops, prostitutie en kroegen. Hoewel het ultra-kitsch 'Holland' al meer dan 150 jaar succesvol wordt geëxploiteerd door de toeristenindustrie, associeert bijna niemand het met toneel of opera. Raar eigenlijk, want de Hollandse cliché-catalogus levert genoeg materiaal om zelfs de meest fantasieloze componist, librettist of regisseur van een spektaculair schouwspel te voorzien. Voorbeelden daarvan zijn te zien op werken van Turner, Monet, Manet en tot Picasso, om een paar beroemde schilders te noemen die dat 'Holland' hebben geschilderd.

 Terwijl men in de operawereld 'Holland' als plaats van handeling meestal links liet liggen (behalve dan Zar und Zimmermann van Albert Lortzing uit 1837), hebben operettecomponisten al vroeg gezien dat het thema zich artistiek goed leent om te worden uitgemolken. Zij componeerden in de eerste kwart van de vorige eeuw een serie stukken die allemaal in een bedwelmend kleurig model- Holland spelen, dat op zichzelf een mini-genre ging vormen en ooit zeer succesvol werd opgevoerd in voornamelijk Wenen, Berlijn, Budapest, Parijs, Londen en New York. Het enrome succes van deze werken toont aan dat 'Holland' vroeger net zo'n populaire operette-locatie was als Hongarije (Gräfin Mariza), Wenen (Fledermaus), Rusland (Zarewitsch), Japan (Mikado) en Spanje (La Périchole). Het is jammer dat men dit tegenwoordig niet meer weet, want de tien bekendste 'Holland'-operettes zijn niet alleen visueel aantrekkelijke werken, maar zijn klankjuweeltjes van hoog muzikaal niveau. Ze zijn bovendien, vanwege de vermeende vrijheid van de Hollanders inzake seks, thematisch vaak frivoler dan de meeste standaardoperettes uit die tijd.: "Waar ter wereld geniet men zo'n volkomen vrijheid ?", schreef de Franse filosoof Descartes over al over Holland in de 17de eeuw. In zo'n vrij land, dat door staten van katholieke signatuur als Oostenrijk, België en Italië als een poel van duivels verderf werd beschouwd, konden aanstootgevende erotische verhalen natuurlijk nog erotischer en aanstootgevender worden neergezet, ook zonder dat daar tulpen en molens aan te pas kwamen.

Holland en de operette: een reis in van de klinkende cliches
Operetta Research Center Amsterdam